گزارش حاضر بر اساس وبینار تخصصی با عنوان «بررسی بازار چای و دمنوشهای گیاهی در بازار سوئد» که توسط درگاه تجارت سوئد وابسته به هیأت ملی تجارت سوئد برگزار شد، تهیه شده و به بررسی ساختار، روندها و الزامات بازار چای و دمنوشهای گیاهی در سوئد میپردازد. بازار سوئد با وجود اندازه نسبتا محدود، بازاری بسیار منظم، شفاف و متمرکز است که تمامی سطوح قیمتی از محصولات انبوه تا محصولات ممتاز را در بر میگیرد. تمرکز بالای خردهفروشی و محدود بودن نقاط ورود باعث شده است پذیرش تأمینکنندگان جدید مستلزم آمادگی کامل مقرراتی، فنی و تجاری باشد. در این وبینار مشخص شد که صادرات محصولات نهایی و بستهبندي شده به این بازار، بیش از آنکه مبتنی بر معاملات کوتاهمدت باشد، نیازمند ایجاد روابط تجاری پایدار و مبتنی بر اعتماد است. از منظر تقاضا، بازار سوئد به سمت محصولات باکیفیتتر و تجربهمحور حرکت میکند.
در عین حال، الزامات قانونی و ایمنی اتحادیه اروپا مهمترین عامل تعیینکننده در ورود و تداوم حضور در بازار سوئد محسوب میشود. کنترل باقیمانده سموم، پیشگیری از آلودگیهای میکروبی و شیمیایی، استفاده نکردن از مواد تأییدنشده و رعایت دقیق الزامات برچسبگذاری از جمله مواردی است که بهطور جدی از سوی نهادهای نظارتی و خریداران پیگیری میشود. جمعبندی کلی گزارش نشان میدهد که بازار سوئد فرصتهای واقعی اما گزینشی ارائه میدهد و موفقیت در آن مستلزم کیفیت پایدار، انطباق کامل با مقررات، تعهد واقعی به پایداری و اتخاذ رویکردی بلندمدت مبتنی بر شراکت است.
در جریان وبینار، کارشناس این نمایندگی پرسشی درباره امکان حضور و رقابتپذیری چای و دمنوشهای گیاهی ایران در بازار سوئد با توجه به تأکید این بازار بر پایداری و الزامات سختگیرانه مقرراتی مطرح کرد.
در پاسخ به این سوال، توضیح داده شد که بازیگران بازار سوئد علاوه بر کیفیت محصول، ریسکهای مرتبط با کشور مبدأ را نیز در نظر میگیرند، اما این ریسکها میتواند از طریق شفافیت در زنجیره تأمین، مدیریت حرفهای ریسک، تضمین تداوم عرضه و تعهد مستند به اصول پایداری کاهش یابد. به گفته وی، ارائه این شواهد میتواند اعتماد شرکای سوئدی را جلب کرده و زمینه همکاری تجاری را فراهم کند.
• مقدمه و چارچوب کلی وبینار
وبینار «بررسی بازار چای و دمنوشهای گیاهی در سوئد» توسط درگاه تجارت سوئد، وابسته به هیأت ملی تجارت سوئد، برگزار شد و با حضور فعالان اقتصادی و نمایندگان شرکتها از کشورهای مختلف، به بررسی ساختار، الزامات و روندهای بازار سوئد در حوزه چای و دمنوشهای گیاهی پرداخت. در ابتدای وبینار، مجری جلسه توضیح داد که هدف این نشست، ارائه تصویری واقعی و مبتنی بر داده از بازار سوئد است تا شرکتها بتوانند با درک دقیقتر از شرایط بازار، تصمیمگیری آگاهانهتری درباره ورود یا عدم ورود به این بازار داشته باشند
چارچوب وبینار بهگونهای طراحی شده بود که ابتدا مأموریت و شیوه کار درگاه تجارت سوئد معرفی شود و سپس نتایج یک مطالعه بازار تخصصی توسط کارشناس حوزه غذا و مواد اولیه طبیعی ارائه گردد. در ادامه، بخش پرسش و پاسخ به شرکتکنندگان این امکان را داد تا دغدغهها و پرسشهای مشخص خود را درباره بازار سوئد مطرح کنند. در طول وبینار تأکید شد که هدف، تشویق صرف به ورود به بازار نیست، بلکه کمک به مدیریت انتظارات و انجام یک ارزیابی واقعبینانه از تناسب محصولات با بازار سوئد است. به همین دلیل، وبینار تلاش داشت علاوه بر فرصتها، محدودیتها و الزامات سختگیرانه این بازار را نیز بهطور شفاف مطرح کند.
• معرفی درگاه تجارت سوئد و مأموریت آن
درگاه تجارت سوئد نهادی دولتی است که در چارچوب همکاريهای توسعهای بینالمللی و با پشتیبانی مالی دولت سوئد فعالیت میکند. مأموریت اصلی این نهاد، کمک به توسعه اقتصادي کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط از طریق تسهیل صادرات آنها به بازار سوئد و اتحادیه اروپا است. این نهاد از یک سو بهطور مستقیم با شرکتها کار میکند و تلاش دارد سطح آمادگی صادراتی آنها را افزایش دهد و از سوی دیگر، با نهادها و مؤسسات دولتی کشورهاي هدف همکاری میکند تا سیاستهای تجاری و چارچوبهای مقرراتی آنها با الزامات اتحادیه اروپا همسو شود. در این وبینار تمرکز اصلی بر حمایت از شرکتها بود. تأکید شد که هدف اوپن تریدگیت صرفا کمک به انجام یک صادرات مقطعی نیست، بلکه ایجاد روابط تجاری پایدار و بلندمدت میان شرکتهای کشورهای هدف و طرفهای سوئدی است. ابزارهایی مانند ارائه اطلاعات مقرراتی و بازاری، مشاوره، آموزش، ایجاد ارتباطات تجاری و استفاده از روششناسی »مسیر صادرات« در همین راستا به کار گرفته میشود.
• تصویر کلی بازار و جریانهای تجاری
در ادامه ارائه، دادههای تجاری بهعنوان پایه تحلیل بازار سوئد مطرح شد. در بخش چای سیاه بستهبندی شده، بهعنوان بزرگترین بخش بازار، حجم واردات سالانه بیش از دو هزار تن و ارزش آن بیش از ٢٣ میلیون یورو عنوان شد. کشورهای اروپایی مانند لهستان، آلمان و دانمارک سهم بالایی در آمار واردات دارند، اما توضیح داده شد که این موضوع الزاما به معنای حضور گسترده برندهای این کشورها در بازار سوئد نیست. در واقع، بسیاری از برندهای سوئدی تولید، ترکیب و بستهبندی محصولات خود را به تأسیسات مستقر در این کشورها واگذار میکنند و محصول نهایی سپس به سوئد بازمیگردد. بنابراین آمار واردات تا حد زیادی بازتابدهنده ساختار تولید برونمرزی برندهای سوئدی است. در میان کشورهای در حال توسعه، نقش کشورهایی مانند سریلانکا و هند برجسته است که هم در تأمین مواد اولیه و هم در تولید و بستهبندی سفارشی براي بازار سوئد حضور دارند. الگوی مشابهی در بازار چاي سبز و همچنین در بازار دمنوشهای گیاهی ترکیبی مشاهده میشود، هرچند در دمنوشها نقش برخی کشورهای اروپایی دیگر مانند اتریش و اسپانیا نیز پررنگتر است.
صادرات محصولات نهایی به بازار سوئد با صادرات مواد اولیه فلهای تفاوت اساسی دارد. در بازار سوئد، موضوع اصلی فروش یک محموله یا انجام یک معامله کوتاهمدت نیست، بلکه ایجاد اعتماد، شراکت و همکاری بلندمدت با بازیگران بازار اهمیت دارد. به همین دلیل، یکی از پیامهاي کلیدی مطالعه این است که هر شرکت پیش از تدوین راهبرد ورود به بازار، باید بهدقت بررسی کند که آیا محصول و مدل کسبوکار آن با ساختار و انتظارات بازار سوئد سازگار است یا خیر.
• ساختار بازار و کانالهای توزیع در سوئد
بازار سوئد از نظر مصرف به دو بخش اصلی خردهفروشی و خدمات غذایی تقسیم میشود. بخش خردهفروشی سهم غالب بازار را در اختیار دارد و بهشدت متمرکز است، بهطوريکه سه گروه بزرگ خردهفروشی بخش اعظم فروش مواد غذایی کشور را کنترل میکنند. این تمرکز بالا باعث شده است که نقاط ورود به بازار محدود و فرآیند پذیرش تأمینکنندگان جدید بسیار سختگیرانه باشد. در کنار این ساختار متمرکز، بازار سوئد داراي تنوع قابل توجهی از نظر کانالهاي تخصصی است. فروشگاههای تخصصی چاي، فروشگاههای محصولات سلامتمحور و ارگانیک، فروشگاههاي لوکس و هدیهای و همچنین فروشگاههای مواد غذایی بینالمللی هر یک بخش مشخصی از تقاضا را پوشش میدهند. فروشگاههای مواد غذایی بینالمللی بهویژه برای محصولاتی که پیوند فرهنگی یا مصرف سنتی در میان جوامع مهاجر دارند، نقش مهمی ایفا میکنند. همچنین تجارت اینترنتی بهعنوان کانالی رو به رشد معرفی شد که اغلب همراه با فروش لوازم و تجهیزات مرتبط با مصرف چای و دمنوش است.
• موقعیتیابی محصول و سطوح قیمتی
در تحلیل موقعیتیابی، تأکید شد که بازار سوئد از نظر قیمت و کیفیت به چند سطح متمایز تقسیم میشود. در پایینترین سطح، محصولات انبوه با قیمت پایین در سوپرمارکتها عرضه میشوند که رقابت در آنها شدید و حاشیه سود محدود است. در سطح میانی، محصولاتی قرار دارند که علاوه بر کیفیت بالاتر، بر منشأ مواد اولیه و گواهیهای برند تأکید میکنند و هم در سوپرمارکتها و هم در فروشگاههای تخصصی عرضه میشوند. در سطح بالاتر، محصولات ممتاز با قیمت بالا، بستهبندي پایدار و طراحی خاص در کانالهای تخصصی به فروش میرسند. پیام اصلی این بخش آن بود که شرکتها پیش از ورود به بازار باید بهروشنی بدانند محصولشان در کدام سطح قرار میگیرد، زیرا این انتخاب بر کانال توزیع، قیمتگذاری، نوع شریک تجاری و حتی الزامات مقرراتی تأثیر مستقیم دارد.
• مسیرهای ورود به بازار
در ادامه، مسیرهاي اصلی ورود به بازار سوئد تشریح شد. بازار سوئد مسیرهای ورود مشخص اما گزینشی و ساختارمند دارد و انتخاب مسیر مناسب به توان تولید، ظرفیت عرضه پایدار، میزان انطباق مقرراتی و مدل کسبوکار شرکت صادرکننده بستگی دارد. یکی از مسیرهای ورود، حضور مستقیم با برند خود شرکت در بازار، بهویژه از طریق خردهفروشیهای بزرگ است. این مسیر دشوارترین گزینه محسوب میشود، زیرا خردهفروشان سوئدي انتظار دارند تأمینکننده بتواند بهطور مستمر حجم مشخصی از محصول را عرضه کند، قیمتگذاری رقابتی داشته باشد و تمامی الزامات ایمنی غذایی، بستهبندی و برچسبگذاری را رعایت کند. علاوه بر این، محصول باید از هویت برند قوی و قابلیت فروش بالا برخوردار باشد، چرا که گردش پایین کالا در قفسهها بهسرعت منجر به حذف محصول میشود. حتی در صورت توافق مستقیم با خردهفروش، مسئولیت لجستیک و توزیع معمولا از طریق واردکننده یا توزیعکننده انجام میگیرد.
مسیر دوم، تولید تحت برند خردهفروشان یا برندهای اختصاصی فروشگاههاست که در بازار سوئد نیز نمونههایی از آن وجود دارد. در این مدل، تولیدکننده عملا مسئول کیفیت، ایمنی و انطباق کامل محصولی است که با نام خردهفروش عرضه میشود و به همین دلیل الزامات فنی و ایمنی در این مسیر بسیار سختگیرانهتر است. خردهفروشان در چنین همکاريهایی انتظار دارند تولیدکننده از نظر ثبات کیفیت، ردیابیپذیری زنجیره تأمین، قیمت و ظرفیت عرضه کاملا قابل اعتماد باشد. مسیر دیگر، همکاری تولیديییا تأمین سفارشی برای برندهای سوئدی یا اروپایی است. با توجه به محدودیت ظرفیت فرآوری و بستهبندی در خود سوئد، بسیاری ازبرندها به تولیدکنندگان خارجی متکی هستند و در این چارچوب، رابطه تجاری بیشتر ماهیت شراکت بلندمدت دارد تا معامله کوتاهمدت. در این نوع همکاری، تطابق با طراحی، کیفیت مورد انتظار بازار اسکاندیناوی و شفافیت در منشأ مواد اولیه اهمیت ویژهای دارد.
در نهایت، کار با واردکنندگان و توزیعکنندگان تخصصی بهعنوان رایجترین مسیر ورود براي بسیاری از شرکتها معرفی شد. این واردکنندگان معمولا بر بخشهای خاصی از بازار تمرکز دارند؛ برخی در حوزه خدمات غذایی مانند رستورانها و کافهها فعالاند، برخی در محصولات سلامتمحور و ارگانیک تخصص دارند و برخی دیگر بازارهای ممتاز یا فروشگاههای تخصصی را پوشش میدهند. از این رو، انتخاب واردکننده باید با موقعیت محصول در بازار همخوانی داشته باشد. در وبینار تأکید شد که همکاری با واردکننده نیز مستلزم ایجاد اعتماد و رابطه بلند مدت است.
•الزامات قانونی و ایمنی
در وبینار تأکید شد که ورود چای و دمنوشهای گیاهی به بازار سوئد مستلزم رعایت کامل الزامات قانونی و ایمنی اتحادیه اروپا است، زیرا سوئد عنوانبه عضو اتحادیه اروپا، دقیقا از همان چارچوب مقرراتی پیروی میکند. ارائهدهنده توضیح داد که بخش قابل توجهی از مشکلات واردات این محصولات در اروپا نه به قیمت یا تقاضای بازار، بلکه به عدم انطباق مقرراتی بازمیگردد. به همین دلیل، شناخت ریسکهای رایج و نقاط حساس ایمنی غذایی براي تولیدکنندگان و صادرکنندگان ضروری است.
در این زمینه به اعلانها و هشدارهایی اشاره شد که از سوی مقامات اتحادیه اروپا درباره محمولههای چای و دمنوشهای گیاهی صادر شدهاند. این هشدارها عمدتا به مواردی مانند باقیمانده بیش از حد سموم کشاورزی، استفاده از مواد یا گیاهان تأیید نشده، مشکلات بهداشتی در فرآیند تولید و بستهبندی، و آلودگیهای میکروبی از جمله سالمونلا مربوط میشوند. مطرح شد که این موارد نهتنها منجر به رد محموله در مرز میشوند، بلکه میتوانند سابقه منفی برای صادرکننده ایجاد کنند و همکاريهای بعدی را نیز دشوار سازند.
همچنین به موضوع استفاده از مواد جدید یا غیرمتداول اشاره شد و تأکید گردید که برخی گیاهان یا ترکیبات گیاهی ممکن است هنوز در اتحادیه اروپا بهعنوان ماده غذایی مجاز شناخته نشده باشند. استفاده از چنین موادهایی بدون بررسی وضعیت قانونی آنها میتواند منجر به ممنوعیت عرضه محصول شود. بنابراین، بررسی وضعیت قانونی گیاهان و ترکیبات مورد استفاده پیش از ورود به بازار، یک گام ضروري معرفی شد.
در ادامه، به الزامات مربوط به مواد در تماس با غذا پرداخته شد. توضیح داده شد که کیسههای چای، کاغذ بستهبندی و سایر اجزایی که با محصول تماس مستقیم دارند باید بهگونهای انتخاب شوند که هیچگونه انتقال مواد ناخواسته به داخل چای یا دمنوش ایجاد نکنند. این موضوع بخشی از مقررات ایمنی غذایی است و در بازرسیها مورد توجه قرار میگیرد.
در نهایت، بر اهمیت برچسبگذاری صحیح تأکید شد. توضیح داده شد که اطلاعات درجشده روي بستهبندی باید کامل، دقیق و مطابق مقررات باشد و مصرفکننده سوئدی بتواند بهروشنی از ترکیبات، منشأ، شرایط نگهداري و مشخصات محصول آگاه شود. همچنین اشاره شد که اطلاعات الزامی باید به زبان سوئدی ارائه شود و عدم رعایت این موضوع میتواند حتی در صورت ایمن بودن محصول، مانع عرضه آن در بازار شود.
• پرسش و پاسخ
با توجه به تأکید شدید بازار سوئد بر پایداری، تولیدکنندگان چای و دمنوشهای گیاهی ایران چگونه میتوانند خود را بهگونهای معرفی کنند که این انتظارات را برآورده کرده و رقابتپذیری خود را افزایش دهند؟
پاسخ: خریداران سوئدی هنگام تصمیمگیری برای خرید، علاوه بر کیفیت محصول، ریسک کشور مبدأ را نیز در نظر میگیرند. از نگاه او، تجارت بهشدت تحت تأثیر تحولات سیاسی و ژئوپلیتیکی است و هر عاملی که احتمال اختلال در زنجیره تأمین ایجاد کند، بهعنوان ریسک تلقی میشود. وي تأکید کرد که تولیدکنندگان در کشورهایی مانند ایران که ممکن است از دید خریداران پرریسک ارزیابی شوند، باید بهطور شفاف و مستند نشان دهند که چگونه این ریسکها را مدیریت میکنند. این شامل نشان دادن برنامههای مشخص براي پایداری منابع طبیعی، تضمین تداوم عرضه، شفافیت در زنجیره تأمین و اتخاذ راهبردهای کاهش ریسک است. به گفته او، اگرچه عوامل سیاسی میتوانند بر تصمیم خرید اثر بگذارند، اما شفافیت، مدیریت حرفهای ریسک و تعهد واقعی به پایداری میتواند اعتماد خریداران را جلب کرده و اثر این عوامل را تا حد زیادی کاهش دهد.
آیا «یربا ماته» که در آمریکای جنوبی، آمریکای شمالی و برخی نقاط اروپا و آسیا مصرف میشود، در بازار سوئد مورد توجه قرار دارد؟
پاسخ: بله، یربا ماته در بازار سوئد حضور دارد، اما عمدتا نه بهعنوان یک محصول مستقل با الگوي مصرف سنتی، بلکه بیشتر در قالب ترکیبات دمنوشی، بهویژه در دسته محصولات با کارکرد «افزایش انرژی » با این حال،
برای برندهایی که یربا ماته را بهصورت سنتی و خالص عرضه میکنند (مانند الگوی مصرف در آرژانتین، اروگوئه یا جنوب برزیل)، فروشگاههای مواد غذایی بینالمللی در سوئد میتوانند یک کانال ورودی مناسب باشند، زیرا این فروشگاهها به جوامع مهاجر و مصرفکنندگان آشنا با این محصول خدمت میکنند.
آیا فقط محصولات ارگانیک امکان ورود به بازار سوئد را دارند یا محصولات غیرارگانیک هم پذیرفته میشوند؟
پاسخ: محصولات غیرارگانیک نیز میتوانند وارد بازار سوئد شوند و حضور گستردهاي هم دارند. با این حال، اگر محصولی عنوانبه »ارگانیک« معرفی شود، باید حتما داراي گواهی معتبر مطابق مقررات اتحادیه اروپا باشد. استفاده از عباراتی مانند »طبیعی« یا »بدون مواد شیمیایی« بدون پشتوانه گواهی رسمی، از نظر مقرراتی و بازاریابی قابل قبول نیست و حتی میتواند مشکلساز شود. بنابراین انتخاب ارگانیک یا غیرارگانیک باید شفاف
و کاملا منطبق با اسناد و گواهیها باشد.
حداکثر میزان مجاز باقیمانده سموم (MRL) برای چای و دمنوشها در بازار سوئد چگونه تعیین میشود؟
پاسخ: حداکثر مقادیر مجاز باقیمانده سموم تابع مقررات اتحادیه اروپا است و از طریق پایگاههاي رسمی کمیسیون اروپا قابل دسترسی است. این مقادیر براي همه کشورهاي عضو، از جمله سوئد، یکسان است. با این حال تأکید شد که برخی خریداران یا خردهفروشان سوئدي ممکن است استانداردهاي سختگیرانهتری از حداقلهاي قانونی داشته باشند و مقادیر پایینتري را مطالبه کنند. بنابراین تولیدکنندگان باید علاوه بر رعایت مقررات رسمی، الزامات خاص هر خریدار را نیز پیشاپیش بررسی و در مذاکرات تجاري شفافسازی کنند.
